KARAHİSAR KALESİ

Karahisar Kalesi ve Bayrağımız

Karahisar Kalesi Yıkılır Gelir

Kakülü Boynuna Dökülür Gelir

Yayladan Gel Allı Gelin Yayladan

Kesme Ümidini Kadir Mevladan Kadir Mevladan

Ver Elini Karlı Dağlar Aşalım Bayramlaşalım

Ben Bir Koyun Olayım Sen De Bir Kuzu

Meleye Meleye Getirem Yazı

      Melodisi ve sözleri ile dikkat çeken bir türküdür “Karahisar Kalesi.” Belki birçok kimse nerede olduğunu bile bilmeden severek dinler ve söyler bu türküyü. Afyon diğer ismi ile Afyonkarahisar şehrine yapmış olduğum ziyarette, Karahisar Kalesi ilk ziyaret ettiğim yerlerden birisidir.

 
Şehrin her yerinden görülebilen ve dalgalanan Türk bayrağı ile ben buradayım demektedir. Bu davete icabet etmemek elbette olmaz. 

    Kaleye çıkmak için Afyon şehrinin en eski yerleşim yerine uğramanız ve dik merdivenleri çıkmanız gerekiyor. Ancak her zaman olduğu gibi küçük bir araştırma yapmanızı ve burası hakkında bazı bilgiler edinmenizi öneririm.

    Tarihi notlara göz atacak olursak, Karahisar Kalesi’nin Hitit İmparatoru II.Murşil tarafından M.Ö.1350 yılında askerlerinin kışı geçirmesi için yaptırıldığını öğreniyoruz. Yaklaşık 226 metre yüksekliğinde olan kalenin o dönemdeki ismi ise Hapanuva (Yüksek Tepe Şehri)’dır. Kaleye çıkabilirseniz, çevresine nasıl hakim olduğunu ve stratejik bir yer olduğuna şahit olursunuz.

    Tarih M.Ö. VIII-VII yüzyılları gösterdiğinde buraya Frigler hakim olmuşlar, kalenin eteklerine Akronio veya Akronium adı verilen yerleşim yerlerini yapmışlardır. Tarihin daha sonraki dönemlerinde ise bu bölge Lydialılar, Persler, Pergamon Krallığı, Romalılar Bizanslıların eline geçmiştir.

    Biz Türkler ne zaman buralara gelebilmişiz derseniz, Anadolu’ya güzel bir zaferle ismimizi yazdırdığımız Malazgirt Savaşı’ndan sonra XI. Yüzyılda Selçuklular buraya yerleşmiş, burada yaşayan Türk boyları kayalar üzerindeki bu kaleye Karahisar ismini vermişlerdir.

   Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubat bu kalede hazinelerini saklamıştır. Selçuklu vezirlerinden Sahip Ata Fahrettin Ali ve oğullarına kale muhafızlığı verilmiş, bu nedenle de ismi Karahisar-ı Sahip olmuştur. Sultan Alaeddin Keykubat burada cami, saray, erzak ambarları, cephanelikler, sekiz su sarnıcı ve değerli eşyaların saklandığı bir de mahzenler yaptırmıştır. Burası Osmanlılar döneminde de kullanılmıştır. Örneğin Sultan II. Selim kaleyi onartmıştır. Bölgede en iyi afyonlar yetiştiği için kalenin adı Afyonkarahisar olmuştur.

Karahisar Kalesi'nden şehrin görünüşü

     Karahisar Kalesine çıkmak için Ulu Caminin karşısındaki ara sokaktan yukarı doğru yol almanız gerekiyor. Mehmet ve Ahmet Efendiler ve Ahmet Turhani türbelerinin arasından geçen küçük sokak sizi hafi hafif çıkışa hazırlamaktadır.

    Merdivenleri tırmandıkça şehre yukarıdan bakmaya başlıyorsunuz ve böylece daha yakarıya çıkma cezbine kapılıyorsunuz. Merdivenler dikleşmeye başladığında, benim gibi kışın soğuğunu hissetmeye başladığınız dönemde buradaysanız, soğuğu yüzünüzde hissediyorsunuz. Tırmanılan merdivenlerin zorluğunun vücudunuzu ısıtması ve hafif rüzgar birbirini dengeliyor. Kale surlarına yaklaştıkça diklik artarken, burada yaşayanlar nasıl çıkmışlar, dönemin askerleri ne zorluklar içindeymiş demekten kendinizi alamıyorsunuz.

    Nihayet zirveye, surların içine girdiğinizde şehrin enfes manzarası sizi kucaklıyor. Zamanında yaşamın olduğu bu yerde neler yaşandığını gördüklerinizle birlikte içselleştirmeye çalışıyorsunuz. Dalgalanan ay yıldızlı bayrağın gururu ise bir başka, belki de tarifsiz bir his. Kaleden Afyon şehrine bakarken Kurtuluş Savaşı ve verilen mücadelenin aklınıza gelmemesi ise imkansız.

    Anadolu birçok medeniyete ev sahipliği yapmış medeniyet beşiğidir. Bu ev sahipliğinin yaşanmışlıkları ise birçok tarihi gerçeklerle birlikte efsaneleri de beraberinde getirmektedir. Tarihin düştüğü nota göre “Efsaneler gerçeklerin izdüşümündedir.”

Karahisar Kalesi'nden Ulu Caminin Görünüşü

    Bu durumda Karahisar Kalesi ile ilgili bir efsaneye kulak vermemek olmaz: Battal Gazi’nin Afyonkarahisar’da 740 yılında öldüğü tarihçilerin birleştiği bir gerçektir.

    Efsaneye göre “Battal Gazi ile yakın arkadaşı Ahmet Turhan kaleyi ele geçirmek için sıkı bir kuşatma yapar, içeridekilerin dışarısı ile bütün bağlantılarını keser. Kale komutanı, bunun üzerine Bizans İmparatoru’na haber gönderir ve 100.000 kişilik bir ordu yardıma çıkar. Kalenin burçlarından Battal Gazi’yi görerek aşık olan komutanın güzel kızı, kötülük gelmemesi için çimler üzerinde uyumakta olan Battal Gazi’ye bağırır, ancak duyuramaz. Sonra bir kağıt yazar, taşa sararak üzerine atar. Battal Gazi, bir iki kıpırdandıktan sonra hareketsiz kalır. Battal’ın uyunmadığını gören kız telaşlanır, babasına Türk’lerin komutanının çayırda uyuduğunu söyler ve güya O’ nu öldürmek için zehirli bir hançer ister. Battal Gazi’nin yanına gelen kız onu ölmüş olarak bulur. Çünkü attığı taş, Battal’ın kulağına gelmiş ve ölümüne neden olmuştur. Kız üzülür ve hançeri kendi kalbine saplayarak hayatına son verir. Bizans ordusu kalenin eteklerine geldiğinde amansız bir savaş başlar, Ahmet Tarhan askerleriyle birlikte şehit olur. Ahmet Tarhan Karahisar Kalesi‘nin eteklerinde, şu anda Ulu Cami‘nin karşısındaki mezarına gömülür. Yenilgiden sonra çok şiddetli bir fırtına başlar ve Battal’ın cesedini Eskişehir dolaylarına atar. Böylece Bizanslılar, Battal Gazi’nin öldüğünü anlayamaz ve daha uzun süre onun korkusuyla yaşarlar.”

    Afyonkarahisar’a kadar gidip, yol güzergahı olarak kullanıp kaleye çıkmamak olmaz. Şiddetle öneririm.

MEHMET VE AHMET EFENDİLER TÜRBESİ İLGİ BEKLİYOR

     Ülkemizde ve yurt dışında çıkmış olduğum gezilerde tarihi, dini ve turistik mekanları gezmek, incelemek zevk aldığım aktiviteler arasındadır. Gezi Türkiyemiz sınırları içerisinde olduğunda ise Selçuklu ve Osmanlı eserleri, tarihi camiler, türbeler tarihimle gururlandığım yerler oluyorlar.

     Gezdiğim, gördüğüm yerlerde Türk tarihine damga vurmuş her değere sahip çıkılması açısından yaklaşır, değerlendirmelerimi de buna göre yaparım. Gördüğümüz güzellikleri paylaşırım ki gören her göz de bu değerlere katkı koysunlar, bu haza ortak olsunlar isterim.

     Şahit olduğum olumsuzlukları, özensizliği ise sahip olduğumuz kıymetlerimize daha fazla sahiplenilmesi için yetkililerin gözüne sokarcasına ortaya koymaya çalışırım. Velhasıl değerlerimizin değerinin bilinmesi için paylaşımcı olmaya çalışıyorum. Sizlere ulaştırmaya çalıştığım aşağıdaki satırları da bu açıdan sizlere sunuyorum.

     Ekim ayının son haftasında Afyonkarahisar’a bilimsel bir toplantı için gitmişken kültürel değerlerini yakından görmek için şehir merkezinde dolaştım. Afyon’un eski yerleşim yerinde bulunan Ulu Cami ilk uğradığımız yer oldu. Caminin içine girdiğimizde gördüğümüz tarihi dokuya hayran olduk.    

Türbenin arkadan görünüşü

     Bu kısa yazıya asıl konu etmek istediğim ise Ulu Caminin karşısında bulunan türbeler. Bunlardan birisi “Mehmet ve Ahmet Efendiler” Türbesi. Bu türbenin yola bakan kısmı (yazının baş tarafındaki resim) bile bakımsızlığı ortaya koymaktadır. Türbenin Karahisar kalesi tarafında kalan kısmında yani arka kısmında ise çevreleyen duvar bile yok. Arkadaki  bakımsızlık daha da üzücü duruyor.

    

Kapı yanında asılı levha

    Türbenin giriş kısmında eskimiş, yağmurda ıslanabilecek çerçeve içerisinde bir yazı bulunuyor. Yazıda türbede ebedi istiratgahında bulunan bu zatların kim olduğu hakkında bilgiler yer alıyor.

    Bir de yola bakan kısmında taş üstünde çerçeve içerisinde yer alan bilgiler yazılmış. Bunun dışında bilgilendirici başka da bir şey yok. İnternetten kısa sürede bu türbe hakkında yeterli bilgi de bulunamıyor.



    Bu kişiler hakkında yeterli bilgi bulunamamasına mı yanmalı, türbenin bakımsızlığına mı üzülmeli? Türbe binası üzerinde ise “Bu eser korunması gerekli tescilli kültür varlığıdır.” yazıyor. Ancak bu şekilde bir koruma insanı üzüyor. 

Yol kısmında taş levha

     Türbe binası üzerinde Mehmet ve Ahmet Efendiler hakkında şu bilgiler yer alıyor: “Onaltıncı asırda yaşamış olup Ciltenan ismi ile meşhur 40 kişilik grubu teşkil eden Sultan Divanın talebelerindendir. Sultan Divanı ile Çaldıran Seferine, Suriye ve Mısır Seferine iştirak eden Yavuz Sultan Selim ordusunda savaşan ve yararlılıklar gösteren Mevlevi dervişleridir. Sultan Divanı tarafından tarikat kardeşi yapılmışlar, vefatlarında vasiyetleri üzerine aynı yere yan yana gömülmüşlerdir.”

    Bu türbenim yan tarafında Karahisar Kalesi’ne giden küçük ara yolun kenarında ise Ahmet Turhani Türbesi yer almaktadır. Tek başına bir mezar ve kaynaklara göre mezar taşı bile sonradan yapılmış bir yer. Kendisinin aslen Rum, iri yarı ve pehlivan gibi bir zat olduğu rivayet edilirmiş. Anlatılanlara göre Battal Gazi ile güreşe tutuşmuş, yenilince de Müslüman olmuş. Daha sonra da Battal Gazi’nin yanında savaşlara katılmıştır. Afyon Bizans’dan alınırken Battal Gazi ile birlikte burada şehit düşmüş, mezarının bulunduğu yere defnedilmiş.

Türbenin girişi

    Bu türbelerin bulunduğu yerlerin daha intizamlı şekilde restore edilmesi, güzelleştirilmesi, terkedilmiş görüntüden kurtarılması gerekiyor. Türbenin manevi öneminin yanında, yerli ve yabancı turistlerin yoğun olarak uğradığı bir bölge olması nedeniyle yeniden restore edilmesi oldukça önemlidir. Bu konuda Afyonkarahisar yetkililerinin gereğini yapacağını düşünüyorum.

Ahmet Turhani Türbesi