Gençliğimizde hafızamıza nakşetmiş Türk Yurdu özlemini giderebilmek için
düştük yollara. At sırtında veya yaya olarak değil, Türk Hava Yolları
ayrıcalığıyla ulaştık Kutadgu Bilig’in yazarının memleketine.
Hafızamı
zorlayınca tarih kitaplarından geriye kalan Çin’in ve iklim koşullarının
zorlamasıyla oluşan Kavimler Göçü, Hunlar, Aral Gölü, Don ve Volga nehirleri, Talas
Savaşı, Müslümanlığa geçiş, Balasagun, Issık Göl, Tanrı Dağları, Amuderya, Siriderya,
Bilge Kağan, Orhun, Hoca Ahmet Yesevi derken tarih ve mekan gözetmeksizin
birçok önemli nokta canlanır gözümün önünde. Görmek? Nihayet
nasip oldu.
 |
| Kırgızistan Haritası |
Türk yurdu ziyaretlerime Kırgızistan ile
başladım. Şehrin Kuzey-Batısı’nda bulunan Manas Uluslararası Havaalanı’na ayak
basar basmaz benliğimi saran heyecan, tertemiz havayı teneffüs ederek başladı.
Yolu düşeceklere hemen belirteyim, Türkiye’de
olduğu gibi hava trafiğinin yoğun olduğu bir havaalanı beklemeyin. Sabahın ilk
ışıklarıyla birkaç Rus uçağı, uçuş sırasını bekleyen Pegasus ve Türk Hava
Yollarına ait birkaç uçağın olduğunu görürsünüz.
Havaalanı’ndan şehrin merkezine doğru
ilerlerken ve dümdüz ovadan geçerken gözünüzün alabildiği uzaklarda sıralanmış
dağları göreceksiniz. Yanınızda Kırgız birisi varsa başlayacaksınız sormaya, bu
dağların ismi nedir? Beklediğiniz ve duyduğunuz cevap Tanrı Dağları (Tien-Şan).
Tavsiyem, Kırgızistan’da
gezilip görülecek yerler konusunda ve elbette atalarımızın bastığı toprakları
merakla, önceden mutlaka araştırma yapmanızı öneririm.
Ülkenin Kuzeyinde
Kazakistan bulunuyor. Ülkenin Doğu ve Güneydoğusunda Doğu Türkistan’dan dolayı
içimizi acıtan, dertlendiren, kurtulmaları için dualar ettiğimiz Çin yer
alıyor. Kırgızistan’ın batısında ise neden sorun yaşanıyor, farkımız nedir ki
küssünüz dediğimiz Özbekistan var. Güney ve Güneybatıda ise bir başka Türk
yurdu Tacikistan.
Yol boyu giderken geçip gittiğiniz ovaya kanıp da ne güzel,
her yer dümdüz düşüncesine kapılmayın. Kırgızistan çok önemli bir kısmını
dağlar oluşturuyor. Ancak ülke 3 bin civarında göle sahip. Bunların en önemlisi
mutlaka gidip görmeniz gereken bir krater gölü olan Issık Göl’dür. Diğer
önemlileri ise Son Göl ve Çatır Göl’dür.
Başkent, 1878 yılında Ruslar tarafından kurulmuş Bişkek’tir.
Kırgızistan, sonradan kurulmuş ve özel
bir statü verilen Bişkek haricinde “obslat” adı verilen 7 ayrı bölgeden
oluşmaktır. Bunlar:
Çuy: Kant, Karabalta, Tokmak
Issık
Göl: Karakol, Balıkçı, Çolponata
Narın:
Narın
Talas:
Talas
Celalabad:
Celalabad, Maylı-Suu, Taşkömür; Kokyangak
Oş:
Oş, Kızılkıya, Sülükta, Özgön, Karasuu
Batken:
Batken, Çonkara, Kaydarkan, Çek ve Cancer
 |
| Manas Heykeli |
Bişkek yakınlarından başlayarak gezilip
görülmesi gereken yerleri isterseniz özet halinde şu şekilde sıralayalım:
1.
Ala Archa Milli Parkı
2.
Zafer Meydanı
3.
Güzel Sanatlar Müzesi
4.
Mikail Frunze Müzesi
5.
Şehrin Ana Meydanı, Alla-Too
6.
Filarmoni
7.
Manas Heykeli
8.
Oş Pazarı
9.
Ata Beyit (Cengiz Aytmatov’un anıt mezarının da
bulunduğu yer)
10.
Bişkek Merkez Camii
11.
Balasagun (Karahanlıların ilk başkenti)
12.
Burana Kalesi, Balasagun’da (Tokmak şehri yakınlarında)
13.
Issık Göl, Karakol şehrinde
14.
Karakol Vadisi
15.
Narın Şehri
16.
Taş Rabat, Narın’da
17.
Son Göl, Bişkek’e oldukça uzak bir yerde bulunuyor
18.
Talas Şehri
19.
Celal-Abad şehri
20.
İmam Serahsi Türbesi, Özgen’de
21.
Oş Şehri
22.
Süleyman Dağı, Oş’da
23.
Babür Şah’ın evi, Oş’da
24.
Fergana Vadisi, Oş’da
Kırgızistan keşfine isterseniz Başkent
Bişkek ile başlayabiliriz. Şehirde dolaşırken Ruslar döneminde yapılmış ve herhangi
bir estetikleri olmasa da hala zamana direnmeye çalışan eski binaları
göreceksiniz. Bir başkentte olmanıza rağmen, Avrupa ülkelerinde olan düzeni de
aramayınız. Çünkü ekonomik anlamda oldukça fakir bir ülkedesiniz.
Ruslar döneminde şehir belli bir plan
dahilinde kurulmuş. Yolların her iki yanında ağaçlar vardır ve bu ağaçların
sulanabilmesi için Türkiye’de olduğu gibi arıklar vardır. “Arık” denilince, bu ifade aynı anlamlarda Kırgızistan’da da
kullanılmaktadır.
Şehir içinde toplu taşıma olarak
dolmuşlar, elektrikli otobüsler ve taksiler çalışıyor. Trafik biraz karmaşık
durumda. Herkes kurallara uymaya çalışıyor. Bazı ilginç uygulamalar da
bulunuyor.
Yazıya şimdilik bu kadar diyerek fazla
uzatmamak adına son veriyorum. Ancak ata yurdundan notlarımı ve izlenimlerimi
aktarmaya devam edeceğim.
